ฟื้นฟูภาวะกลืนลำบาก ด้วย Swallowing Neuromuscular Electrical Stimulation

Swallowing Neuromuscular Electrical Stimulation คืออะไร

Swallowing Neuromuscular Electrical Stimulation คืออุปกรณ์ทางการแพทย์ที่รวม 2 เทคโนโลยีสำคัญไว้ด้วยกัน คือ การตรวจรับสัญญาณกล้ามเนื้อ (sEMG Biofeedback) และ การกระตุ้นไฟฟ้า (Electrical Stimulation) เพื่อใช้ฟื้นฟูผู้ป่วยที่มีภาวะกลืนลำบาก (Dysphagia) และความผิดปกติของกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าและลำคอ

หลักการบำบัด

อุปกรณ์บำบัดด้วยระบบไบโอฟีดแบ็คและการกระตุ้นไฟฟ้า มีหน้าที่ในการรับสัญญาณและวิเคราะห์คลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อพื้นผิว (sEMG) เพื่อใช้ในการฝึกแบบไบโอฟีดแบ็คและการบำบัดด้วยการกระตุ้นไฟฟ้า

• ไบโอฟีดแบ็ค (Biofeedback): รับสัญญาณ EMG ผ่านแผ่นอิเล็กโทรดที่แปะตามร่างกายเพื่อวิเคราะห์การทำงานของกล้ามเนื้อ
• การกระตุ้นไฟฟ้าประสาทและกล้ามเนื้อ (NMES): ใช้กระแสไฟฟ้าช่วยกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อโดยตรง
• การกระตุ้นด้วยสัญญาณกล้ามเนื้อ (Myoelectrically Triggered): ระบบจะปล่อยกระแสไฟฟ้ากระตุ้นเมื่อตรวจพบว่าคนไข้เริ่มออกแรงกล้ามเนื้อด้วยตนเอง ช่วยให้สมองและกล้ามเนื้อทำงานประสานกันได้ดีขึ้น
• การควบคุมจากกล้ามเนื้อฝั่งตรงข้าม (Contralateral Controlled): ใช้สัญญาณจากกล้ามเนื้อส่วนที่ปกติมาช่วยสั่งการและฝึกฝนกล้ามเนื้อส่วนที่มีปัญหา

เหมาะสำหรับใคร ออกแบบมาเพื่อดูแลปัญหาความผิดปกติของกล้ามเนื้อและระบบประสาทในหลายกรณี:

• ภาวะกลืนลำบาก (Dysphagia): ช่วยฝึกกล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืนให้กลับมาทำงานได้อย่างปลอดภัย
• ความผิดปกติของช่องปากและลำคอ: รวมถึงโรคต่างๆ บริเวณศีรษะและลำคอ
• การบาดเจ็บทางระบบประสาท: อาการผิดปกติจากเส้นประสาทส่วนกลางหรือส่วนปลายได้รับบาดเจ็บ
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง: ทั้งอาการกล้ามเนื้อทำงานผิดปกติทั่วไป และกล้ามเนื้อฝ่อลีบจากโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
• พัฒนาการล่าช้า: ช่วยกระตุ้นในกรณีที่พัฒนาการด้านการเคลื่อนไหวไม่เป็นไปตามวัย

ทำไมต้องเลือก Swallowing Neuromuscular Electrical Stimulation

• เห็นผลลัพธ์ผ่านหน้าจอ: คนไข้สามารถเห็นการทำงานของกล้ามเนื้อตัวเองได้ทันทีผ่านระบบ Biofeedback ทำให้การฝึกมีประสิทธิภาพมากขึ้น
• ปลอดภัยและเฉพาะทาง: ปล่อยคลื่นไฟฟ้าที่เหมาะสมกับกล้ามเนื้อบริเวณลำคอโดยเฉพาะ
• ฝึกสนุกด้วยเกมบำบัด: มีเกมฝึกฝนถึง 6 รูปแบบ เพื่อลดความเบื่อหน่ายและกระตุ้นให้คนอยากฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง

ขั้นตอนการบำบัด

• ประเมินกล้ามเนื้อ: ติดแผ่นอิเล็กโทรดเพื่อตรวจรับและวิเคราะห์สัญญาณกล้ามเนื้อ (sEMG) พร้อมออกรายงานผลการทำงานเบื้องต้น
• ฝึกกลืนผ่านเกม: บำบัดด้วยระบบไบโอฟีดแบ็คผ่านเกม เพื่อให้การฝึกแม่นยำและไม่น่าเบื่อ
• กระตุ้นไฟฟ้าอัจฉริยะ: ส่งกระแสไฟฟ้าช่วยยกกล่องเสียงตามจังหวะการกลืนจริง โดยเครื่องจะทำงานเมื่อตรวจพบว่าคนไข้เริ่มออกแรงเอง
• บันทึกและติดตามผล: แสดงผลผ่านหน้าจอสัมผัส และบันทึกรายงานความก้าวหน้า

ความปลอดภัยและข้อควรระวัง

• ไม่สามารถใช้รักษาภาวะกลืนลำบากที่เกิดจากเนื้องอก หรือสาเหตุทางกายวิภาคที่ต้องรักษาด้วยการผ่าตัด
• เหมาะสำหรับภาวะกลืนลำบากที่เกิดจากโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke), การบาดเจ็บทางสมอง, หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงหลังการฉายรังสีและผ่าตัดเท่านั้น
• ตัวเครื่องปล่อยคลื่นไฟฟ้าที่ปรับมาให้ปลอดภัยและเหมาะสมกับกล้ามเนื้อบริเวณลำคอด้านหน้าโดยเฉพาะ
• ใช้สำหรับการฝึกกล้ามเนื้อซ้ำ (Muscle retraining) ตามแผนการรักษาของแพทย์หรือนักบำบัด

คำถามที่พบบ่อย (FAQs)

Q: Swallowing Neuromuscular Electrical Stimulation คืออะไร

A: คือการใช้กระแสไฟฟ้าอ่อนๆ กระตุ้นกล้ามเนื้อและประสาทบริเวณลำคอ เพื่อฝึกกล้ามเนื้อให้แข็งแรงและกลับมากลืนได้ตามปกติ

Q: เจ็บไหม

A: เครื่องใช้คลื่นไฟฟ้าเฉพาะทาง (Proportional Square Wave) ที่ปลอดภัยและเหมาะกับกล้ามเนื้อลำคอ โดยจะรู้สึกยิบๆ หรือมีการหดตัวของกล้ามเนื้อเท่านั้น

Q: ต้องทำบ่อยและนานแค่ไหน

A: โดยทั่วไปทำเซสชันละ 20-30 นาที ประมาณ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการประเมินของนักบำบัด

Q: ใครที่เหมาะกับการรักษานี้

A: ผู้ป่วยกลืนลำบากจากโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke), การบาดเจ็บทางสมอง (TBI), หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง

Q: ความปลอดภัยและข้อควรระวัง

A: ปลอดภัยเมื่ออยู่ในการดูแลของนักบำบัด แต่ห้ามใช้ในผู้ที่มีเนื้องอกอุดกั้น, ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Pacemaker) หรือมีแผลเปิดบริเวณลำคอ