อาการปวดคอหรือหลังต่อเนื่องอาจมีปัจจัยหลายอย่างร่วมกัน ข้อต่อฟาเซตเป็นแหล่งปวดตามแนวแกนได้แหล่งหนึ่ง แต่ความเสื่อมในภาพวินิจฉัยพบได้บ่อยแม้ในคนที่ไม่มีอาการ ประวัติ การตรวจร่างกาย หรือภาพถ่ายเพียงอย่างเดียวจึงยืนยันไม่ได้ว่าข้อต่อใดเป็นต้นเหตุของความปวด
หัตถการข้อต่อฟาเซตและเส้นประสาทมีเดียลแบรนช์ เป็นคำรวมของหัตถการหลายชนิดที่มีวัตถุประสงค์ต่างกัน ไม่ควรอธิบายว่าเป็นการฉีดแบบเดียวที่วินิจฉัยต้นเหตุ ลดการอักเสบ คลายพังผืด ลดการกดเส้นประสาท และรับประกันการฟื้นตัวระยะยาวพร้อมกัน
อาการปวดจากฟาเซตเป็นสมมติฐานทางคลินิก ไม่ใช่การวินิจฉัยจากภาพ
อาการที่สงสัยว่ามาจากฟาเซตมักอยู่ที่คอหรือหลังและอาจร้าวไปบริเวณใกล้เคียง การแอ่นหรือบิดตัวอาจกระตุ้นอาการ แต่ลักษณะเหล่านี้ไม่จำเพาะ หากปวดร้าวลงแขนหรือขาพร้อมอ่อนแรง ชา หรือรีเฟล็กซ์เปลี่ยนไป ควรประเมินการกดรากประสาทหรือสาเหตุอื่น
ควรรับการประเมินเร่งด่วนเมื่อมีอุบัติเหตุรุนแรง ไข้หรือป่วยทั่วร่างกาย ประวัติมะเร็งร่วมกับอาการปวดใหม่ น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ ปวดกลางคืนที่ทรุดเร็ว ความผิดปกติทางระบบประสาทมากขึ้น ชาบริเวณก้นหรืออวัยวะเพศ หรือควบคุมการขับถ่ายเปลี่ยนไป การฉีดไม่ควรทำให้การตรวจหากระดูกหัก การติดเชื้อ มะเร็ง การกดไขสันหลัง หรือกลุ่มอาการหางม้าล่าช้า
อาการปวดหลังที่ไม่มีลักษณะอันตรายไม่จำเป็นต้องถ่ายภาพเป็นประจำ ภาพวินิจฉัยเหมาะเมื่อสงสัยภาวะรุนแรงหรือสาเหตุอื่น หรือเมื่อผลจะเปลี่ยนแผนรักษา การพบข้อฟาเซตเสื่อมในภาพไม่ได้พิสูจน์ว่าข้อนั้นเป็นต้นเหตุของความปวด
หัตถการแต่ละชนิดต่างกัน
การบล็อกเส้นประสาทมีเดียลแบรนช์
การบล็อกเพื่อวินิจฉัยหรือพยากรณ์ผลเป็นการฉีดยาชาปริมาณน้อยใกล้เส้นประสาทมีเดียลแบรนช์ที่เลี้ยงข้อต่อฟาเซตที่เลือก หากความปวดลดลงชั่วคราวขณะทำกิจกรรมที่เคยกระตุ้นอาการ อาจเพิ่มความเชื่อมั่นว่าเส้นประสาทเหล่านี้ส่งสัญญาณปวดและช่วยคัดเลือกผู้ป่วยสำหรับการจี้เส้นประสาท หัตถการนี้ไม่ใช่การฉีดยาเข้าในข้อ และผลบวกไม่ใช่การวินิจฉัยที่สมบูรณ์ เพราะมีทั้งผลบวกลวงและผลลบลวง
การฉีดยาเข้าในข้อต่อฟาเซต
การฉีดในข้อเป็นการส่งยาเข้าไปภายในข้อต่อฟาเซต อาจใช้ยาชา คอร์ติโคสเตียรอยด์ หรือทั้งสองชนิดตามข้อบ่งใช้และแนวปฏิบัติ หลักฐานสำหรับการฉีดเพื่อรักษาอาการปวดหลังส่วนล่างแบบไม่จำเพาะเป็นประจำให้ผลไม่สอดคล้องกัน NICE ไม่แนะนำการฉีดกระดูกสันหลังเพื่อจัดการอาการปวดหลังส่วนล่าง ส่วนคำแนะนำและเกณฑ์การเบิกจ่ายแตกต่างกันตามประเทศและตำแหน่งคอหรือเอว
การจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นความถี่วิทยุ
การจี้เส้นประสาทใช้พลังงานความร้อนกับเส้นประสาทมีเดียลแบรนช์ที่เลือกเพื่อลดการส่งสัญญาณปวดชั่วระยะหนึ่ง NICE แนะนำให้พิจารณาในผู้ที่คัดเลือกแล้วซึ่งมีอาการปวดหลังส่วนล่างเฉพาะที่เรื้อรัง การดูแลแบบไม่ผ่าตัดยังไม่ได้ผล และตอบสนองเชิงบวกต่อการบล็อกเพื่อวินิจฉัย ผลและระยะเวลาที่ดีขึ้นแตกต่างกัน และอาการอาจกลับมาเมื่อเส้นประสาทฟื้นตัว
การนำทางด้วยภาพและความแม่นยำ
หัตถการฟาเซตควรใช้ภาพนำทางที่เหมาะสม มักใช้เอกซเรย์ฟลูออโรสโคปีในการบล็อกเส้นประสาทและการจี้ เพราะเห็นเป้าหมายกระดูกและตรวจการกระจายของสารทึบรังสีได้ ส่วน CT ใช้ในบางสถานการณ์ อัลตราซาวนด์ไม่มีรังสีไอออไนซ์และอาจเหมาะกับเป้าหมายบางตำแหน่งเมื่อทำโดยผู้มีประสบการณ์ แต่ไม่สามารถแสดงการกระจายของสารทึบรังสีหรือการฉีดเข้าหลอดเลือดได้เสมอ
การทบทวนอย่างเป็นระบบปี 2022 จาก 7 การศึกษา พบผลต่างความเสี่ยงรวม 11% ของการวางเข็มผิดตำแหน่งในการบล็อกเส้นประสาทมีเดียลแบรนช์บริเวณเอวด้วยอัลตราซาวนด์ เมื่อตรวจยืนยันด้วยฟลูออโรสโคปีหรือ CT จึงควรเลือกภาพนำทางตามตำแหน่งกระดูกสันหลัง รูปร่างผู้ป่วย เป้าหมาย อุปกรณ์ และความชำนาญ ไม่ควรกล่าวว่าใช้แทนกันได้ทุกกรณี
ประโยชน์ ข้อจำกัด และความเสี่ยง
การบล็อกเพื่อวินิจฉัยมีเป้าหมายให้ข้อมูลระยะสั้น ไม่ใช่การรักษาถาวร การฉีดเพื่อรักษาหรือการจี้เส้นประสาทอาจลดปวดในผู้ป่วยที่คัดเลือกแล้ว แต่ไม่ซ่อมความเสื่อมของกระดูกสันหลัง แก้ท่าทางหรือ “กล้ามเนื้อไม่สมดุล” คลายพังผืด หรือป้องกันการกลับเป็นซ้ำ ควรบันทึกความปวดและความสามารถในการทำกิจกรรมด้วยตัวชี้วัดเดียวกันก่อนและหลังหัตถการ
อาการไม่พึงประสงค์อาจรวมปวดชั่วคราว ช้ำ ชา อ่อนแรง เวียนศีรษะ อาการวูบ เลือดออก การติดเชื้อ อาการแพ้ และผลจากยา ภาวะแทรกซ้อนที่พบไม่บ่อยแต่รุนแรง ได้แก่ การฉีดเข้าหลอดเลือดหรือช่องน้ำไขสันหลังโดยไม่ตั้งใจ พิษจากยาชา การบาดเจ็บของเส้นประสาท การแทงเยื่อดูรา หรือการติดเชื้อกระดูกสันหลัง ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวหรือยาต้านเกล็ดเลือด มีภูมิแพ้ ตั้งครรภ์ เป็นเบาหวาน ภูมิคุ้มกันต่ำ ติดเชื้ออยู่ หรือเคยทำหัตถการ ต้องได้รับการประเมินเฉพาะบุคคล และไม่ควรหยุดยาเอง
หากหลังหัตถการมีอ่อนแรงรุนแรงใหม่ ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ ไข้ แดงหรือบวมมากขึ้น ปวดศีรษะรุนแรงตามท่าทาง หายใจลำบาก หรือปวดเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ควรรับคำแนะนำทางการแพทย์เร่งด่วน
การฟื้นฟูยังเป็นหัวใจสำคัญ
ก่อนทำหัตถการ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ควรได้รับข้อมูลที่เหมาะสม การสนับสนุนให้เคลื่อนไหวต่อ และการออกกำลังกายที่เพิ่มระดับตามความสามารถและเป้าหมาย อาจต้องดูแลการนอน ภาระงาน ยา อารมณ์ ความกลัวการเคลื่อนไหว และปัจจัยอื่นร่วมด้วย การบล็อกหรือการจี้อาจเปิดช่วงเวลาที่ช่วยให้เข้าร่วมการฟื้นฟูได้มากขึ้น แต่ไม่ทดแทนการฟื้นฟู
การตัดสินใจควรครอบคลุมวัตถุประสงค์ของหัตถการ ทางเลือก ระยะเวลาที่คาด ความไม่แน่นอน ยาที่ใช้ วิธีนำทาง แผนติดตาม และผลแบบใดที่จะเปลี่ยนขั้นตอนถัดไป