ข้อเข่าเสื่อม เป็นภาวะของข้อทั้งระบบที่อาจทำให้ปวดเวลาใช้งาน ฝืดหลังอยู่นิ่ง บวมเป็นครั้งคราว และทำงานได้น้อยลง การรักษามุ่งให้อาการและการมีส่วนร่วมในชีวิตดีขึ้น ไม่ได้ทำให้ข้อที่เสื่อมกลับเป็นปกติหรือรับประกันว่าจะไม่ต้องผ่าตัดในอนาคต

ยืนยันสาเหตุก่อนรักษาข้อเข่า

อาการปวดเข่าไม่ได้หมายถึงข้อเข่าเสื่อมเสมอไป การบาดเจ็บของหมอนรองข้อหรือเอ็น ปัญหาข้อสะบ้า เอ็นหรือถุงน้ำรอบข้อ เกาต์หรือผลึกแคลเซียม ข้ออักเสบจากภูมิคุ้มกัน การติดเชื้อ เลือดออกในข้อ และอาการที่ส่งมาจากสะโพกหรือหลังต้องใช้แนวทางดูแลต่างกัน

ข้อเข่าร้อน แดง บวม และปวดมากร่วมกับไข้หรือรู้สึกไม่สบาย ต้องรับการประเมินเร่งด่วนเพื่อแยกการติดเชื้อ ควรรับการดูแลเร่งด่วนหลังอุบัติเหตุรุนแรงเมื่อข้อผิดรูป ลงน้ำหนักไม่ได้ หรือล็อกจนเหยียดไม่ได้ รวมถึงเมื่อมีชา หรือเท้าเย็นซีด หากน่องบวมผิดปกติร่วมกับหอบหรือเจ็บหน้าอก ต้องรับการประเมินฉุกเฉินเพื่อแยกภาวะลิ่มเลือด

ข้อเข่าเสื่อมที่มีลักษณะตามแบบแผนมักวินิจฉัยได้จากประวัติและการตรวจโดยไม่ต้องตรวจภาพเป็นประจำ เอกซเรย์อาจมีประโยชน์เมื่ออาการผิดแบบหรือเปลี่ยนเร็ว และเมื่อต้องวางแผนผ่าตัด ส่วนการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้ามักใช้เมื่อสงสัยปัญหาอื่นและผลจะเปลี่ยนแผนรักษา

ข้อเข่าเสื่อมไม่ได้ดำเนินตามระยะตายตัว

กระดูกอ่อน กระดูก เยื่อบุข้อ กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่ออื่นล้วนมีส่วน อาการอาจดีขึ้นหรือกำเริบ และภาพเอกซเรย์ที่ดูรุนแรงอาจมีอาการไม่มาก ขณะที่ภาพเปลี่ยนไม่มากอาจปวดมากได้ ยังไม่มีช่วงเวลาเฉพาะที่พิสูจน์แล้วว่าการรักษาระดับเซลล์จะหยุดการเสื่อมได้

แผนการรักษาควรยึดอาการ การทำงาน การนอน งาน เป้าหมายกิจกรรม โรคร่วม และความต้องการ ไม่ใช่การแบ่งระยะแบบตายตัว ควรประเมินซ้ำเมื่ออาการเปลี่ยนผิดปกติหรือแผนเดิมไม่ช่วยให้ทำกิจกรรมที่มีความหมาย

การรักษาที่แนวทางสนับสนุนมากที่สุด

ความรู้ การออกกำลังกายเพื่อการรักษา และกิจกรรม

การเข้าใจข้อเข่าเสื่อมและกำหนดเป้าหมายที่เป็นจริงร่วมกันเป็นหัวใจสำคัญ การเสริมแรงกล้ามเนื้อ การออกกำลังกายแบบแอโรบิก การฝึกการทรงตัวหรือการควบคุมการเคลื่อนไหว และการฝึกในน้ำที่ปรับตามความสามารถอาจลดปวดและเพิ่มการทำงาน อาการอาจเพิ่มชั่วคราวเมื่อเริ่มฝึก แต่ควรปรับระดับให้จัดการได้แทนการหยุดเคลื่อนไหวทั้งหมด

การจัดการน้ำหนักเมื่อเหมาะสม

สำหรับผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน การลดน้ำหนักแม้เพียงบางส่วนอาจช่วยเรื่องปวด การทำงาน และคุณภาพชีวิต เป้าหมายควรปลอดภัย ทำได้จริง และไม่กล่าวโทษ การนอน สุขภาพจิต และโรคเรื้อรังอื่นมีผลต่อความเจ็บปวดและความพร้อมทำกิจกรรมเช่นกัน

ยาเป็นตัวช่วย ไม่ใช่แผนทั้งหมด

ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ชนิดทาภายนอกมักได้รับการพิจารณาก่อน อาจพิจารณาชนิดรับประทานเมื่อยาทาไม่เหมาะหรือไม่เพียงพอ หลังประเมินความเสี่ยงต่อกระเพาะ ไต หัวใจ ความดัน ปฏิกิริยาระหว่างยา และความจำเป็นของยาป้องกันกระเพาะ ควรใช้ขนาดต่ำสุดที่ได้ผลในระยะสั้นที่สุดที่เหมาะสม

พาราเซตามอล ยากลุ่มโอปิออยด์ และอาหารเสริมไม่ใช่คำตอบระยะยาวที่ใช้เป็นประจำ ยาแก้ปวดชนิดแรงอาจทำให้ง่วงซึม หกล้ม ท้องผูก พึ่งพายา และใช้ยาเกินขนาด ยาควรช่วยให้กลับไปทำกิจกรรมและฟื้นฟู ไม่ใช่ใช้แทนสิ่งเหล่านี้

การฉีดเข้าข้อเข่าทำอะไรได้และไม่ได้

คอร์ติโคสเตียรอยด์ อาจบรรเทาอาการระยะสั้นเมื่อยาอื่นไม่เหมาะหรือเพื่อช่วยให้กลับมาออกกำลังกายเพื่อการรักษา แต่ไม่สร้างกระดูกอ่อนใหม่ ต้องหารือความเสี่ยงติดเชื้อ น้ำตาลสูงชั่วคราว และผลของการฉีดซ้ำ
กรดไฮยาลูโรนิก ให้ประโยชน์โดยเฉลี่ยไม่สม่ำเสมอ แนวทางสำคัญไม่แนะนำให้ใช้เป็นประจำ จึงไม่ควรอ้างว่าน้ำหนักโมเลกุลแบบใดจะได้ผลแน่นอน คงอยู่ในข้อได้นานตามที่รับประกัน หรือเหนือกว่าผลิตภัณฑ์อื่น
พลาสมาที่มีเกล็ดเลือดเข้มข้น อาจช่วยอาการในผู้ป่วยบางกลุ่ม แต่วิธีเตรียมและผลการศึกษาแตกต่างกัน ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าสร้างกระดูกอ่อนใหม่หรือเลื่อนการเปลี่ยนข้อได้อย่างน่าเชื่อถือ
โปรโลเทอราพีและผลิตภัณฑ์ที่ขายว่าเป็นโกรทแฟกเตอร์เข้มข้น มีหลักฐานไม่แน่นอนกว่าและไม่ควรใช้แทนการดูแลตามแนวทาง ขนาดหรือชื่อโปรโตคอลที่เป็นแบรนด์ไม่ได้พิสูจน์ประสิทธิผลทางคลินิก
ผลิตภัณฑ์สเต็มเซลล์ เอ็กโซโซม และผลิตภัณฑ์ฟื้นฟูอื่น อาจยังเป็นการทดลองหรือไม่ได้รับอนุมัติสำหรับข้อเข่าเสื่อม ขึ้นกับผลิตภัณฑ์และเขตอำนาจ ผลิตภัณฑ์เหล่านี้มีความเสี่ยงติดเชื้อ ปฏิกิริยาภูมิคุ้มกัน การปนเปื้อน และความเสี่ยงอื่น จึงไม่ควรโฆษณาว่ารักษาหาย

อัลตราซาวนด์อาจช่วยให้วางเข็มแม่นขึ้น แต่ความแม่นยำไม่ได้พิสูจน์ว่าสารที่ฉีดมีประสิทธิผล การยินยอมโดยได้รับข้อมูลควรครอบคลุมทางเลือก ระยะเวลาบรรเทาอาการที่คาดหวัง ความไม่แน่นอน ค่าใช้จ่าย และอันตรายที่อาจเกิด หากหลังฉีดปวดเพิ่มเร็ว ข้อร้อนแดงบวม หรือมีไข้ ต้องรับการประเมินทันที

อุปกรณ์และการรักษาแบบรับบริการมีบทบาทรอง

อุปกรณ์ช่วยเดินที่ปรับเหมาะสมอาจเพิ่มความปลอดภัยและลดภาระข้อ สนับเข่า แผ่นรองเท้า หรือเทปพยุงอาจช่วยผู้ป่วยที่คัดเลือกแล้วเมื่อมีความไม่มั่นคงหรือการรับแรงผิดปกติ แต่ไม่จำเป็นต้องใช้เป็นประจำ และคำอ้างว่าจัดแนวข้อได้ถาวรทำให้เข้าใจผิด

ความร้อนหรือความเย็นอาจช่วยสบายชั่วคราว และการบำบัดด้วยมืออาจใช้ร่วมกับการออกกำลังกาย เลเซอร์ คลื่นกระแทก อัลตราซาวนด์เพื่อการรักษา การกระตุ้นไฟฟ้าหรือแม่เหล็ก การแทงเข็มแห้ง และอุปกรณ์คล้ายกันไม่ควรถูกอธิบายว่าสร้างกระดูกอ่อน รักษาต้นเหตุ หรือรับประกันการฟื้นตัวระยะยาว หลักฐานยังมีข้อจำกัดหรือแนวทางไม่แนะนำให้ใช้เป็นประจำ

การผ่าตัดไม่ใช่ความล้มเหลว และไม่ควรถูกเลื่อนด้วยการรักษาที่ไม่ได้ผล

ควรส่งต่อเพื่อประเมินการเปลี่ยนข้อเมื่อปวด ฝืด การทำงานลดลง หรือความผิดรูปส่งผลต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก และการดูแลแบบไม่ผ่าตัดที่เหมาะสมช่วยไม่เพียงพอหรือไม่เหมาะ อาการและเป้าหมายสำคัญควบคู่กับภาพตรวจ อายุ น้ำหนัก การสูบบุหรี่ หรือโรคร่วมไม่ควรปิดกั้นการประเมินโดยอัตโนมัติ แม้ยังต้องลดความเสี่ยงและปรับสุขภาพให้พร้อม

การเปลี่ยนข้อบางส่วนหรือทั้งหมดขึ้นกับรูปแบบโรค แนวข้อ การทำงานของเอ็น สุขภาพ และความต้องการ การส่องกล้องล้างข้อหรือตกแต่งผิวข้อไม่ใช่การรักษาตามปกติสำหรับข้อเข่าเสื่อมเพียงอย่างเดียว เข่าที่ล็อกจริงหรือโรคโครงสร้างอื่นต้องประเมินแยกต่างหาก

การตัดสินใจร่วมกันควรเปรียบเทียบประโยชน์และความเสี่ยงของการดูแลแบบไม่ผ่าตัดต่อกับทางเลือกผ่าตัด การฉีดหรืออุปกรณ์ที่ไม่มีหลักฐานซ้ำเพียงเพราะผู้ป่วยยังลังเลเรื่องผ่าตัด อาจเพิ่มค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงโดยไม่ช่วยให้ตัดสินใจดีขึ้น